Basit, Türemiş, Birleşik Sözcükler

11207

Yapı bakımından kelimeler, basit kelimeler, türemiş kelimeler ve birleşik kelimeler olmak üzere üç ana grupta incelenir:

1. Basit Kelimeler

Yapım eki almamış sözcüklerdir. Bu tür sözcükler çekim eki alabilir. Yapım eki almadıklarından bunlar daima kök durumunda bulunur.

 

2. Türemiş Kelimeler

Kök ya da gövdelere yapım eki getirilerek oluşturulan yeni sözcüklerdir. Türemiş sözcükte en az bir tane yapım eki bulunur. Türemiş sözcüklere “gövde” de denir.

Türemiş Sözcük = Kök + Yapım Eki

 

3. Birleşik Kelimeler

Yeni bir kavramı karşılamak üzere, birden fazla sözcüğün bir araya gelip kaynaşmasıyla oluşan sözcüklere birleşik sözcük denir.

Birleşik Sözcüklerin Oluşumu
Birleşik Sözcüklerin Oluşumu

 >  Birleşik sözcükler farklı yollarla oluşturulabilir:

Birleşik İsim

» İsim tamlaması yoluyla: öğretmenevi, tavukgöğsü, aslanağzı…

» Sıfat tamlaması yoluyla: Kızılırmak, sivrisinek, açıkgöz…

» İki fiilin birleşmesiyle: çekyat, kapkaç, uyurgezer, biçerdöver…

» İsim ve fiilin birleşmesiyle: gecekondu, ateşkes, uçaksavar…


Birleşik Fiil

» İsim + yardımcı eylem yoluyla: yardım etmek, hapsolmak, hasta olmak…

» Fiil + fiil yoluyla: sevebilmek, gidedurmak, yapıvermek…

» Deyimleşme yoluyla: küplere binmek, göz gezdirmek, burnunu sokmak…

 

 UYARI  Birleşik sözcükler oluşturulurken ses düşmesi, ses türemesi gibi ses olayları olursa veya sözcüklerden en az biri gerçek anlamını kaybederse oluşan birleşik sözcük bitişik yazılır.