Ek Fiil

1. İsim Cümlelerinde Ek Fiil (İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak) 2. Fiil Cümlelerinde Ek Fiil (Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak)

951

İsim ve isim soylu sözcüklerin yüklem görevinde kullanılmasını sağlayan, ayrıca eklendiği çekimli fiilleri, birleşik zamanlı fiil yapan ek biçimindeki yardımcı eyleme ek fiil (ek eylem) denir. Ek fiil mastar olarak anlamı olmayan “-i(mek)” fiilidir. Konuşmada ve yazmada ek fiildeki “-i” genellikle düşer.

 >  Ek fiilin iki görevi vardır:

 1.  İsim ve isim soylu sözcüklere eklenerek onları yüklem yapmak

 2.  Çekimlenmiş (basit zamanlı) fiillere eklenerek onları birleşik zamanlı yapmak

Ek Fiil Kavram Haritası
Ek Fiil Kavram Haritası

1. İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak (İsim Cümlelerinde Ek Fiil)

İsimler ve isim soylu sözcükler (zamir, sıfat, zarf, edat) ek fiil alarak cümlede yargı bildirir duruma gelirler, yüklem olurlar.

 EK BİLGİ  İsim soylu sözcüklerin ek fiil alarak yüklem oldukları cümlelere isim cümleleri denir.

 >  İsim cümlelerinde ek fiil, dört kiple çekimlenir:

  1. Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman (idi)
  2. Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman (imiş)
  3. Geniş Zaman (idir)
  4. Şart Kipi (ise)

1.1. Ek Fiilin Görülen Geçmiş Zamanı

Bahsedilen duruma tanık olma anlamı taşır. İsimlere “idi” getirilerek yapılır, getirildiği sözcüğe göre “-dı / -di / -du / -dü / -tı / -ti / -tu / -tü” şeklinde kullanılabilir.

 

1.2. Ek Fiilin Öğrenilen Geçmiş Zamanı

Bahsedileni duyma, öğrenme, sonradan fark etme anlamı taşır. İsimlere “imiş” getirilerek yapılır, getirildiği sözcüğe göre “-mış / -miş / -muş / -müş” şeklinde kullanılabilir.

 

1.3. Ek Fiilin Geniş Zamanı

Bahsedilen durumun her zaman gerçekleştiği anlamı vardır.. İsimlere “idir” getirilerek yapılır,  fakat ek fiilin geniş zamanında “idir” eki genellikle düşer ve kişi ekleri ek fiil eki olarak kullanılır. Bu yüzden ek fiili geniş zaman eklerini  “-im, -sin, idir, -iz, -siniz, -lerdir /-dirler” olarak sayabiliriz.

 

 NOT  Ek fiilin geniş zaman eki olan “idir” bazen cümlede kullanılmaz, cümleden düşer. Bu durumda yüklem, ek fiille çekimlenmiş kabul edilir.

 

 UYARI  Ek fiilin geniş zaman eki olan “-im” eki, iyelik eki olan “-im” veya 1. tekil şahıs eki olan “-im” ile karıştırılmamalıdır.

 

1.2. Ek Fiilin Şartı

Ek fiilin şart kipi, ek fiilin diğer kiplerinden farklı olarak eklendiği isim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmaz, cümleye şart (koşul) anlamı katar. İsimlere “ise” getirilerek yapılır, getirildiği sözcüğe göre “-sa / -se” şeklinde kullanılabilir.

 

 NOT  Ek fiilin şart eki, ayrı bir sözcük gibi de yazılabilir.

 

 UYARI  Ek fiilin şart eki olan “ise”, bağlaç olan “ise” ile karıştırılmamalıdır. Ek fiil olan “ise” cümleye koşul (şart) anlamı katar ve olumsuzu yapılabilir; bağlaç olan “ise” cümleye şart anlamı değil karşılaştırma anlamı katar ve olumsuzu yapılamaz.

 

Ek Fiilin Olumsuzu

İsim cümlelerinde ek eylemin olumsuzu “değil” edatıyla yapılır. “değil” olumsuzluk edatı isimle ek fiil arasına eklenir.

 

Ek Fiilin Soru Şekli

Ek fiilin soru biçimi de diğer fiillerde olduğu gibi “mi” soru edatıyla yapılır. “mi” soru edatı isimle ek fiil arasına eklenir.

 

2. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak (Fiil Cümlelerinde Ek Fiil)

Basit zamanlı (sadece bir kip eki almış) fiiller, ek fiil alarak birleşik zamanlı (birden fazla kip eki almış) fiil olurlar. Fiilin birleşik zamanlı olması demek iki kip ekinin yan yana gelmesi demektir. Birleşik zamanlı fiillerde ikinci kip eki her zaman ek fiildir.

 >  Fiil cümlelerinde ek fiil, üç kiple çekimlenir:

  1. Ek Fiilin Hikaye Hikaye Birleşik Zamanı (idi)
  2. Ek Fiilin Rivayet Birleşik Zamanı (imiş)
  3. Ek Fiilin Şart Birleşik Zamanı (ise)

 

Birleşik zamanlı fiillerin türlerini ve birleşik zamanlı fiiller hakkında daha ayrıntılı bilgiyi birleşik zamanlı fiiller konu anlatımında bulabilirsiniz: