Fiillerin Anlam Özellikleri (İş, Oluş ve Durum Fiilleri)

1. İş (Kılış) Fiili 2. Durum Fiili 3. Oluş Fiili

64254

İş, oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir.

Anlamlarına göre fiiller; iş fiilleri, oluş fiilleri ve durum fiilleri olmak üzere üç grupta incelenir:

Anlamlarına Göre Fiiller Kavram Haritası
Anlamlarına Göre Fiiller Kavram Haritası

1. İş (Kılış) Fiilleri

Öznenin kendi isteği ile gerçekleşen ve öznenin bir nesneyi etkilediği fiillerdir. Bu fiillerde öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesne (varlık) vardır.

Bir cümlede özneyi (yani işi yapan kişiyi) bulmak için yükleme “kim, ne?” sorularından birini sorarız. Özneyi bulduktan sonra öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesne olup olmadığını bulmak için ise yükleme “ne, neyi, kimi?” sorularından birini sorarız. Eğer fiille sorduğumuz “ne, neyi, kimi?” sorularından birine cevap alabiliyorsak bu fiil, iş (kılış) fiilidir.

 

2. Durum Fiilleri

Öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatan fiillerdir. Durum fiillerinde öznenin yaptığı işten etkilenen bir nesne (varlık) yoktur. Bu yüzden durum fiillerinde, fiille sorduğumuz “ne, neyi, kimi?” sorularından birine cevap alamayız.

Durum fiilleri insanların bazen kendi isteğiyle bazense kendi iradesi dışında gerçekleştirdiği fiillerdir ve bitmesi için başka bir fiilin başlaması gerekir.

 

3. Oluş Fiilleri

Öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi bildiren fiillerdir. Oluş fiillerinde daha çok “zaman içerisinde kendiliğinden olma” söz konusudur.

Oluş fiilleri, bir durumdan başka bir duruma geçildiğini veya geçilmekte olduğunu bildirirler.

Kaynak: KarikaTürkçe Dersi Facebook Sayfası
Aşağıdaki altı çizili fiillerden hangisi oluş bildirmektedir?
  • A) Babam eve bir elektrikçi çağırmış.
  • B) Evine yeni bir bilgisayar almış.
  • C) Kardeşim bu sabah çok geç uyandı.
  • D) Sulamayınca bütün çiçekler solmuş.

Seçenekleri incelediğimiz b,c ve d seçeneklerinde “neden?” sorusuna cevap alabildiğimizi görüyoruz:

  • A) Annem eve komşumuzu çağırmış. (Zaman içerisinde kendiliğinden oluşan bir değişim bildimiyor → oluş fiili değil | kimi çağırmış? → komşumuzu (nesne) ⇒ iş fiili)
  • B) Evine yeni bir bilgisayar almış. (Zaman içerisinde kendiliğinden oluşan bir değişim bildimiyor → oluş fiili değil | ne çağırmış? → bilgisayar (nesne) ⇒ iş fiili)
  • C) Kardeşim bu sabah çok geç uyandı. (Zaman içerisinde kendiliğinden oluşan bir değişim bildimiyor → oluş fiili değil | ne, neyi, kimi uyandı? → cevap yok ⇒ durum fiili)
  • D) Sulamayınca bütün çiçekler solmuş. (Zaman içerisinde kendiliğinden oluşan bir değişim bildiriyor ⇒ oluş fiili)
Cevap D